Żyła wrotna jest specjalnym naczyniem krwionośnym, które prowadzi krew z jelit bezpośrednio do wątroby. Dzięki temu większość substancji wchłoniętych z przewodu pokarmowego trafia najpierw właśnie do niej, zanim zostanie rozprowadzona po całym organizmie.
Wraz z krwią wrotną do wątroby docierają między innymi glukoza, aminokwasy, witaminy, produkty przemian kwasów żółciowych oraz liczne substancje powstające podczas trawienia i działalności mikrobioty.
Można powiedzieć, że żyła wrotna dostarcza wątrobie bieżący raport o tym, co dzieje się w jelicie.
Na podstawie tego raportu wątroba ocenia między innymi:
- ile energii dotarło po posiłku;
- które składniki można wykorzystać;
- które należy przetworzyć lub zmagazynować;
- czy należy ograniczyć własną produkcję glukozy;
- czy organizm powinien spalać energię, czy tworzyć zapasy;
- czy pojawiają się substancje wymagające unieszkodliwienia;
- czy konieczne jest uruchomienie reakcji odpornościowej.
W prawidłowych warunkach jest to naturalny i niezwykle potrzebny system komunikacji. Jelito, mikrobiota i wątroba nie działają oddzielnie. Bez przerwy wymieniają informacje i wspólnie dostosowują metabolizm do aktualnej sytuacji.
Problem może pojawić się wtedy, gdy zmienia się środowisko jelita.
Jeżeli skład mikrobioty zostaje zaburzony, bariera jelitowa jest osłabiona albo w jelicie utrzymuje się reakcja zapalna, może zmienić się również skład substancji docierających do żyły wrotnej.
Do wątroby mogą wówczas trafiać:
- inne proporcje metabolitów wytwarzanych przez mikrobiotę;
- większa ilość fragmentów pochodzących z drobnoustrojów;
- substancje podtrzymujące aktywność układu odpornościowego;
- zmienione produkty przemian kwasów żółciowych;
- większa ilość składników wymagających przetworzenia lub unieszkodliwienia;
- niespójne informacje dotyczące dostępności i wykorzystania energii.
Nie oznacza to, że każda zmiana mikrobioty automatycznie prowadzi do choroby. Mikrobiota naturalnie różni się pomiędzy ludźmi i zmienia się pod wpływem diety, wieku, snu, aktywności fizycznej, leków oraz środowiska.
Znaczenie ma charakter zmiany, czas jej trwania, stan bariery jelitowej oraz zdolność organizmu do przywrócenia równowagi.
Wątroba jest pierwszym dużym narządem, który odbiera zmieniony raport z jelita. Musi rozpoznać docierające substancje, odpowiednio je przetworzyć i zdecydować, jak zareagować.
Jeżeli zmienione sygnały utrzymują się przez dłuższy czas, mogą wpływać na sposób, w jaki wątroba:
- reaguje na insulinę;
- wytwarza i uwalnia glukozę;
- odbudowuje zapasy glikogenu;
- tworzy i magazynuje tłuszcz;
- utlenia kwasy tłuszczowe;
- reguluje aktywność układu odpornościowego;
- uczestniczy w wygaszaniu albo podtrzymywaniu reakcji zapalnej.
Skutki nie muszą zatrzymać się w wątrobie.
Wątroba wpływa na skład krwi, dostępność paliwa oraz sposób rozprowadzania energii po organizmie. Jeżeli przez dłuższy czas pracuje w warunkach metabolicznej i zapalnej niestabilności, zmianę mogą odczuwać kolejne ogniwa systemu: komórki, błony komórkowe, mitochondria, układ odpornościowy i mózg.
Mózg otrzymuje wtedy informacje, że dostępność energii albo sytuacja wewnątrz organizmu nie jest w pełni stabilna. Może podtrzymywać większą ostrożność metaboliczną, wpływać na apetyt, poziom energii, aktywność i zdolność przechodzenia w stan odpoczynku oraz regeneracji.
Dlatego problem rozpoczynający się w jelicie nie zawsze pozostaje wyłącznie problemem jelita.
Za pośrednictwem żyły wrotnej może stać się informacją dla wątroby, a poprzez wątrobę wpłynąć na dalsze elementy całego szlaku metabolicznego.
Żyła wrotna sama nie tworzy problemu. Jest drogą transportu i komunikacji. Pokazuje jednak, jak szybko zmiana zachodząca w jelicie może zostać przekazana do centrum metabolicznego organizmu.
W Teorii Spokojnego Mózgu żyła wrotna jest chemicznym kanałem informacji pomiędzy jelitem a wątrobą. To właśnie tędy lokalna zmiana może rozpocząć reakcję obejmującą cały metabolizm.
