5. Wątroba

Wątroba jest pierwszym dużym centrum metabolicznym, do którego dociera znaczna część substancji wchłoniętych w przewodzie pokarmowym.

Większość składników rozpuszczalnych w wodzie trafia do niej z jelit wraz z krwią płynącą żyłą wrotną.

Tłuszcze pokarmowe wykorzystują częściowo inną drogę. Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe są w jelicie pakowane w chylomikrony i transportowane przede wszystkim przez układ limfatyczny, zanim trafią do krążenia ogólnego.

To ważne, ponieważ składniki posiłku nie są po prostu rozprowadzane po organizmie w niezmienionej postaci.

Wątroba znajduje się na ich drodze jako centrum przetwarzania, magazynowania i dystrybucji.

Do wątroby docierają między innymi:

• glukoza,
  
• aminokwasy,
  
• witaminy i składniki mineralne,
  
• produkty przemian kwasów żółciowych,
  
• metabolity powstające z udziałem mikrobioty,
  
• alkohol,
  
• składniki leków,
  
• inne związki wymagające dalszych przemian metabolicznych.
  

W odpowiedzi na napływ tych substancji oraz sygnałów hormonalnych wątroba dostosowuje własne szlaki metaboliczne.

Część związków może zostać wykorzystana natychmiast.

Część zostaje przekształcona.

Część może zostać zmagazynowana.

Inne są przygotowywane do dalszego transportu albo do usunięcia z organizmu.

Po posiłku wątroba przełącza metabolizm

Kiedy po posiłku rośnie dostępność glukozy, wątroba może zwiększać jej wychwyt i magazynowanie w postaci glikogenu.

Jeżeli zapasy energii są wystarczające, część nadmiaru substratów może zostać skierowana również do syntezy lipidów.

Pomiędzy posiłkami sytuacja się zmienia.

Wątroba może uwalniać glukozę z glikogenu, a także wytwarzać ją z innych substratów, pomagając utrzymać stabilność energetyczną organizmu.

Równocześnie uczestniczy w:

• metabolizmie aminokwasów,
  
• syntezie i rozkładzie lipidów,
  
• metabolizmie cholesterolu,
  
• produkcji kwasów żółciowych,
  
• przemianach wielu hormonów i leków,
  
• neutralizacji i eliminacji związków, których organizm nie powinien gromadzić.
  

Wątroba nie jest filtrem. Jest regulatorem metabolizmu.

Popularne określenie wątroby jako „filtra” albo narządu odpowiedzialnego za „detoks” opisuje tylko niewielką część jej funkcji.

W rzeczywistości jest jednym z najważniejszych węzłów metabolicznych organizmu.

Nieustannie integruje informacje o:

tym, co zostało wchłonięte z jelita → ile energii jest dostępne → jakie są sygnały hormonalne → czego potrzebują pozostałe tkanki.

Na tej podstawie zmienia kierunek przepływu substratów pomiędzy:

wykorzystaniem → magazynowaniem → przekształcaniem → uwalnianiem.

I właśnie dlatego wątroba zajmuje centralne miejsce pomiędzy jelitem a metabolizmem całego organizmu.

W Teorii Spokojnego Mózgu wątroba jest centrum metabolicznym, które przekształca informację pochodzącą z przewodu pokarmowego w konkretną odpowiedź organizmu: wykorzystać energię, zmagazynować ją, przetworzyć albo przekazać dalej.

Zdrowa wątroba potrafi niezwykle sprawnie dostosowywać się do tego, co jemy, ile energii potrzebujemy i jakie sygnały docierają z jelit oraz całego organizmu.

Problem zaczyna się wtedy, gdy przez dłuższy czas więcej energii napływa, niż może zostać bezpiecznie wykorzystane i rozdysponowane.

Tłuszcz zaczyna gromadzić się tam, gdzie nie powinien

Część nadmiaru kwasów tłuszczowych i triglicerydów może zacząć gromadzić się w hepatocytach — komórkach wątroby.

Samo nagromadzenie tłuszczu nie oznacza jeszcze ciężkiego uszkodzenia narządu. Jest jednak sygnałem, że równowaga pomiędzy napływem, produkcją, spalaniem i eksportem tłuszczów została zaburzona.

Wątroba zaczyna gorzej reagować na sygnały

Wraz z narastającymi zaburzeniami metabolicznymi może rozwijać się insulinooporność wątrobowa.

Insulina przestaje skutecznie hamować produkcję glukozy przez wątrobę. Jednocześnie nadal mogą zachodzić procesy sprzyjające syntezie i magazynowaniu tłuszczu.

Powstaje metaboliczny paradoks:

wątroba może jednocześnie produkować zbyt dużo glukozy i gromadzić zbyt dużo tłuszczu.

Pojawia się stres komórkowy i stan zapalny

Nadmiar lipidów może zaburzać pracę mitochondriów, zwiększać stres oksydacyjny i aktywować mechanizmy zapalne.

Jeżeli proces trwa odpowiednio długo, proste stłuszczenie może u części osób przejść w stan zapalny, a następnie prowadzić do uszkodzenia hepatocytów i włóknienia.

Wątroba ma ogromną zdolność regeneracji, ale nie jest niezniszczalna.

Problem przestaje dotyczyć tylko wątroby

To kluczowe dla Teorii Spokojnego Mózgu.

Wątroba jest połączona metabolicznie z jelitami, tkanką tłuszczową, mięśniami, układem odpornościowym i mózgiem.

Kiedy jej metabolizm zostaje zaburzony, zmieniają się również sygnały wysyłane do całego organizmu.

Może zmieniać się gospodarka glukozowo-insulinowa, metabolizm lipidów, środowisko zapalne oraz sposób, w jaki organizm gospodaruje energią.

Dlatego otłuszczona i metabolicznie przeciążona wątroba nie jest wyłącznie problemem jednego narządu.

Staje się elementem większego zaburzenia równowagi metabolicznej.

I właśnie tutaj wracamy do Spokojnego Mózgu

Mózg nie funkcjonuje w izolacji.

Otrzymuje informacje z organizmu, którego jelita, wątroba, tkanka tłuszczowa, układ odpornościowy i metabolizm nieustannie się ze sobą komunikują.

Jeżeli chcemy stworzyć środowisko sprzyjające Spokojnemu Mózgowi, nie możemy patrzeć wyłącznie na sam mózg.

Musimy również zadbać o narządy, które każdego dnia współtworzą jego środowisko metaboliczne.

Jednym z najważniejszych z nich jest wątroba.